Wanneer is uw buitenschilderwerk toe aan een beurt?

Het korte antwoord

Waarom de kalender niet de beste maat is

“Om de vijf jaar” is een prettig antwoord omdat het simpel is. Het probleem is dat een woning niet gelijkmatig verweert. Op dezelfde woning kan de ene gevel er na acht jaar nog prima uitzien terwijl de andere na vier jaar al openbreekt.

Dat komt doordat verf niet slijt door tijd maar door belasting: water, uv-straling en temperatuurwisselingen. En die belasting verschilt per vlak, per oriëntatie en per ligging. Wie strikt de kalender volgt, betaalt dus voor gevels die het nog jaren uithouden, terwijl de gevel die wel aandacht nodig heeft misschien al te ver is.

De betere vraag is daarom niet “hoe lang is het geleden?” maar “is de verflaag nog gesloten?”. Zolang er geen kale plekken zijn, geen scheurtjes in de laag en geen zacht hout, doet de verf waarvoor hij bedoeld is.

Wat de verflaag kapot maakt

Drie krachten, en het helpt om te weten welke bij u het hardst aankomt.

Water en slagregen

De grootste. Water dringt via elk gaatje in de laag en wordt door het hout opgenomen. In Noord-Nederland komt de overheersende wind uit het zuidwesten en neemt de regen mee, waardoor die gevel jaarlijks een veelvoud aan water te verduren krijgt.

Uv-straling

Zonlicht breekt het bindmiddel in de verf af. De laag wordt krijtachtig, verliest glans en daarmee zijn waterwerendheid. Dit treft vooral zuid- en westgevels, en het gaat sneller bij donkere kleuren.

Werking van het hout

Hout zet uit bij vocht en krimpt bij droogte. De verflaag moet dat meebewegen. Een te harde of te dikke opbouw scheurt daardoor, en juist bij die scheurtjes begint de ellende. Donkere kleuren worden in de zon aanzienlijk warmer, waardoor het hout meer werkt.

Een onderhoudscyclus per gevel, niet per huis

Dit is het advies dat mensen het meeste geld bespaart en dat ze het minst vaak krijgen: behandel uw gevels apart.

In de praktijk betekent dit vaak: de zuidwestgevel meenemen in een kortere cyclus en de noordkant overslaan. Dat is niet alleen goedkoper, het is ook technisch beter, omdat u de zwaar belaste kant behandelt vóórdat de laag openbreekt.

Ik loop bij een opname daarom altijd elke gevel apart na en zeg eerlijk wat kan wachten. Dat kost mij op de korte termijn omzet en levert op de lange termijn klanten op die terugkomen.

Zeven signalen dat het tijd is

Loop deze lijst een keer per jaar af, bij voorkeur in het vroege voorjaar. U heeft er twintig minuten voor nodig.

1. Krijtende verf. Veeg met een donkere doek over de gevel. Blijft er een poederig laagje op achter, dan is het bindmiddel afgebroken en verliest de laag zijn waterwerendheid.
2. Glansverlies. Een laag die dof geworden is, is verder in zijn levensduur dan een die nog glanst.
3. Haarscheurtjes. Kijk van dichtbij, vooral op horizontale delen en bij verbindingen. Dit is waar water binnenkomt.
4. Kale plekken. Elke plek waar het hout blootligt, neemt water op. Dit is geen “volgend jaar”-signaal maar een “nu bijwerken”-signaal.
5. Bol staande verf. Vrijwel altijd vocht of rot eronder.
6. Open kitnaden. Tussen glas en hout, en tussen kozijn en metselwerk.
7. Zacht hout. Prik met een schroevendraaier in de onderdorpel. Zakt hij weg, dan bent u voorbij het schilderstadium.

Vindt u punt 1 tot en met 3, dan heeft u nog tijd om rustig te plannen. Vindt u punt 4 tot en met 7, dan is wachten duurder dan handelen. Meer over dat laatste in mijn gids over houtrot herkennen en herstellen.

Het buitenseizoen: wanneer kan er geschilderd worden?

Het buitenschilderseizoen loopt globaal van april tot en met oktober. Binnen die periode zijn niet alle maanden gelijk.

September is in mijn ervaring de beste maand van het jaar voor buitenwerk: stabiele temperaturen, minder felle zon dan in juli en meestal droge lucht. Het probleem is dat iedereen dan belt. Wie in februari een begroting aanvraagt, staat in september op de planning; wie in augustus belt, meestal niet meer.

De vier condities waar ik op let

Verf heeft omstandigheden nodig, geen goede bedoelingen. Dit zijn de grenzen waar ik mee werk.

Dat verklaart waarom ik in oktober bij twaalf graden en droge lucht prima kan doorwerken, terwijl ik in mei bij een dag met ochtendmist wacht tot de middag. Het is niet de datum die telt maar de meting.

Regionale verschillen binnen mijn werkgebied

Aan de kust korter

In Delfzijl en Appingedam komt zout in de lucht. Zout trekt vocht aan en houdt het vast tegen de verflaag, waardoor die veel langer nat blijft dan het weerbericht doet vermoeden. Daar is drie tot vijf jaar voor de zwaarst belaste vlakken realistischer dan de gebruikelijke vier tot zeven.

Onder bomen trager drogen

In het groene Haren en Zuidlaren staan veel woningen onder of naast volwassen bomen. Die gevels drogen na regen aanzienlijk trager en krijgen minder zon, waardoor er algen en mos op de laag komen. Die aanslag houdt vocht vast en versnelt de degradatie. Reinigen is daar geen luxe maar noodzaak voordat er verf op gaat.

Open landschap, meer wind

In de veenkoloniën rond Veendam en Stadskanaal is het vlak en open. Er staat weinig tussen uw gevel en de zuidwestenwind. Bij vrijstaande woningen in het open veld is het verschil tussen de zware en de beschutte gevel soms twee volle onderhoudsjaren.

Kleine ingrepen die de cyclus verlengen

Tussen twee volledige beurten door kunt u met weinig moeite jaren winnen.

• Werk beschadigingen direct bij. Een kale plek van twee centimeter is in tien minuten gedicht en voorkomt dat het hout eronder water opneemt.
• Vervang uitgedroogde kitnaden zodra u ze ziet. Dit is de goedkoopste ingreep met het grootste effect.
• Reinig de gevel jaarlijks waar groenaanslag zit. Geen hogedruk op houtwerk, maar zacht reinigen.
• Houd de goten vrij, zodat er geen water over de boeiboord loopt.
• Snoei begroeiing weg van houtwerk.
• Controleer of het waterhol in de dorpel nog open is. Na meerdere verfbeurten is die soms dichtgeschilderd, waardoor water niet meer afdruppelt maar naar binnen loopt.

Wat er gebeurt als u te lang wacht

Zolang de verflaag gesloten is, is uw hout beschermd en is onderhoud relatief goedkoop. Zodra de laag openbreekt, neemt het hout water op en begint de schimmel te werken. Vanaf dat moment praat u niet meer over schilderwerk maar over houtherstel.

Uitstellen bespaart dus alleen geld tot het moment waarop het dat opeens niet meer doet, en dat moment kondigt zich niet aan. De gevel ziet er van een afstand nog jaren redelijk uit terwijl het hout eronder al water opneemt. Zie ook mijn gids over wat buitenschilderwerk kost.

Plannen: wanneer vraagt u een begroting aan?

De beste volgorde, uit ervaring:

1. Januari tot maart: controleer uw houtwerk en vraag een opname aan. Schilders hebben dan tijd en u heeft keuze in de planning.
2. Maart tot april: begroting rond, datum vastgelegd.
3. April tot september: uitvoering, ingepland op een moment dat bij het type werk past.
4. Oktober: laatste kans voor kleiner buitenwerk.
5. November tot februari: binnenschilderwerk en houtrotreparatie op beschutte plekken.

Wie in juni belt met “kan het nog deze zomer?” krijgt bij de meeste schilders nee te horen, of een plek die eigenlijk niet past. Bij mij is de planning in het voorjaar meestal al voor een groot deel gevuld.

Veelgemaakte fouten rond timing

• Strikt de kalender volgen. Vijf jaar is een gemiddelde, geen meting.
• Alles tegelijk laten doen. U betaalt dan voor gevels die het nog jaren uithouden.
• Wachten tot het lelijk wordt. Tegen die tijd is het technisch te laat.
• Doorwerken bij te lage temperatuur. De laag lijkt droog en hecht niet.
• Vroeg in de ochtend beginnen in het voorjaar. Dauw op een koude gevel is onzichtbaar en fataal voor de hechting.
• In november nog even snel de kozijnen doen. Dat werk haalt de winter niet.
• De achterzijde vergeten. Die is meestal slechter dan de voorkant, want daar kijkt niemand naar.

Onderhoudsbeurt of volledig opnieuw opbouwen?

Niet elke schilderbeurt is dezelfde klus. Er zijn grofweg drie niveaus, en het scheelt fors in prijs en doorlooptijd welke van toepassing is.

Dat laatste komt vooral voor bij oudere panden met tientallen jaren verfopbouw, zoals in de historische centra van Appingedam en Winschoten. Overschilderen kan daar betekenen dat het hele pakket op termijn loslaat. Afsteken en opnieuw opbouwen kost meer in de eerste beurt en is over twintig jaar aanzienlijk goedkoper.

Een schilder die niet vraagt hoeveel lagen er al op zitten, heeft deze afweging niet gemaakt.

Wat een schilder ziet en u waarschijnlijk niet

Bij een opname loop ik een aantal dingen na die van een afstand niet opvallen maar die de planning bepalen.

De achterkant van de dorpel

Water komt vaak binnen aan de onderzijde, waar niemand kijkt. Ik voel altijd met de hand onder de dorpel: voelt het daar vochtig of zacht, dan is de bovenkant misleidend.

Of het waterhol nog werkt

Onder een goede dorpel zit een groef die het water dwingt af te druppelen in plaats van naar binnen te lopen. Na meerdere verfbeurten is die soms dichtgeschilderd. Dat is een kleine ingreep met een groot effect.

De aansluiting op het metselwerk

De kitnaad tussen kozijn en muur is bij zeker de helft van de schadegevallen de werkelijke oorzaak. Van buitenaf ziet die naad er vaak nog netjes uit terwijl hij al is losgelaten.

Hoeveel lagen er al op zitten

Ik snij op een onopvallende plek een klein testvlakje. Zit er een dik pakket op dat slecht hecht, dan is doorschilderen weggegooid geld.

Waar het water vandaan komt

Een overlopende goot, een lekkende afvoer of een dakpan die verschoven is: dat zijn geen schildersklussen, maar zolang ze niet zijn opgelost is elk schilderwerk tijdelijk. Ik meld het altijd, ook al doe ik het niet zelf.

Houd een simpele onderhoudsadministratie bij

Dit klinkt overdreven voor een woonhuis, maar het levert echt geld op. Noteer per beurt drie dingen: welke gevels gedaan zijn, welk verfsysteem gebruikt is en welke datum.

Waarom dat helpt: als u over vier jaar een begroting vraagt, weet u en weet de schilder precies wat er ligt. Dat scheelt discussie, maakt de prijs nauwkeuriger en voorkomt dat er een systeem overheen komt dat niet met het onderliggende samengaat.

Maak daarbij een paar foto’s van elke gevel na oplevering. Over vier jaar kunt u die naast de actuele situatie leggen en ziet u direct hoe snel het achteruit is gegaan. Dat is nauwkeuriger dan uw geheugen, en het maakt de vraag “is het al tijd?” een stuk makkelijker te beantwoorden.

Ik lever bij grotere klussen zelf ook een korte notitie op met wat er gedaan is en met welk systeem, zodat u dat in uw eigen administratie kunt bewaren.

Samenvatting

Reken op vier tot zeven jaar als vuistregel, maar behandel uw gevels apart: de zuidwestzijde is vaak twee jaar eerder toe dan de beschutte kant, en aan de kust is drie tot vijf jaar realistischer. De echte maat is niet de kalender maar de vraag of de verflaag nog gesloten is.

Het buitenseizoen loopt van april tot en met oktober, met september als technisch beste maand. Er kan geschilderd worden tussen 10 en 25 graden, bij een luchtvochtigheid onder 85 procent en een houtvochtgehalte onder 18 procent – en het is de temperatuur van de ondergrond die telt, niet die van de lucht.

Loop uw houtwerk één keer per jaar na in het vroege voorjaar. Vindt u krijtende verf of haarscheurtjes, dan heeft u tijd om rustig te plannen. Vindt u kale plekken, bol staande verf of zacht hout, dan is wachten duurder dan handelen.